Książkę autorstwa Jadwigi M. Hodor Fenomen nowej muzyki. Uniwersum Bogusława Schaeffera (wyd. Akademia Sztuk Pięknych w Krakowie, 712 str, 84 fot, 2025) można kupić w sklepie internetowym Akademii Artstore:
https://www.artstore.asp.krakow.pl/…/fenomen-nowej…
lub bezpośrednio w głównym gmachu ASP w Galerii ASP przy ul. Basztowej 18 w godzinach otwarcia galerii: od środy do soboty w godz. 14.00-19.00.
Spotkanie z Jadwigą M. Hodor, autorką kompendium wiedzy o życiu i twórczości „Fenomen nowej muzyki. Uniwersum Bogusława Schaeffera” (wyd. Akademia Sztuk Pięknych w Krakowie, 712 str, 84 fot, 2025), odbyło się 17 czerwca 2025 roku w ASP przy Placu Matejki. Spotkanie rozpoczął koncert Krzysztofa Klimy „బోగుస్లా షాఫర్తో సంభాషణలు” – nieistniejące ale możliwe dialogi z Bogusławem Schaefferem”. Artysta poprowadził także rozmowę z Autorką.
O książce
Monumentalna twórczość B. Schaeffera w szczególny sposób wpisuje się w rozwój współczesnej kultury w wielu zakresach, głównie muzyki, teatru, pisarstwa muzycznego, grafiki i pedagogiki. Zatem zgłębienie fenomenu Schaeffera wymaga przede wszystkim analizy owego wszechstronnego i niezwykle zróżnicowanego dorobku twórczego. Jednocześnie też nie może umknąć badaniom bogata działalność artystyczna koncertującego pianisty, organizatora wydarzeń muzycznych, wydawcy i reżysera. Schaeffer – jako znawca dziejów – w swojej muzyce przeciwstawia się tradycji, poszukuje swoistego piękna, stosując nowatorskie media. Jego język dźwiękowy od pierwszych utworów wyróżnia się odrębnością, innowacyjnością i złożonością. Staranny dobór środków jest zawsze podporządkowany konkretnym ideom, które kompozytor lubi urzeczywistniać w zamaskowanym i zaszyfrowanym brzmieniu. Stąd jego utwory, zwłaszcza kameralne i orkiestrowe, rodzą się dzięki odkrywczej metodzie komponowania barwy z zastosowaniem rozmaitych technik tworzenia (m. in.: polilinearyzmu czy kalejdoskopowości fakturalnej). Kompozytor wymyśla własny system harmoniczny. Poszukując wyrafinowanych konstelacji wprowadza do muzyki harmonię politonalną,”adjunktywną” i „addytywną”.
Tradycyjne instrumentarium w jego muzyce zyskuje nowe brzmienie. Schaeffer wykorzystuje niemal wszystkie instrumenty, ukazując ich – nie znane dotąd – możliwości techniczne i kolorystyczne w wersjach solowych oraz wciąż zmieniających się zestawieniach kameralnych i orkiestrowych.
Muzykę Schaeffera wyróżnia rzadko wcześniej spotykane zagęszczenie, którego istotą jest wirtuozowski dobór zestawianych ze sobą subtelności materiałowych w zakresie wszystkich elementów muzycznych. Ich przemyślne, zmienne konfiguracje, o indywidualnej wewnętrznej dynamice i rytmice, tworzą nieprzewidywalną, oryginalną narrację. Schaeffer kreuje w muzyce nową estetykę, nową filozofię.
Obok muzyki, w dorobku Schaeffera ważną rolę odgrywa twórczość teatralna, nie mająca swojego odpowiednika we współczesnej literaturze, a także twórczość pisarska. Ze względu na swoje dokonania w sztuce jest więc Schaeffer twórcą bezkonkurencyjnym.
Książka Fenomen nowej muzyki. Uniwersum Bogusława Schaeffera ma charakter popularno-naukowy. Podzielona jest na trzy części, z których każda rozpatruje fenomen Bogusława Schaeffera z innego punktu widzenia.
W Portrecie artysty, oprócz ważnych faktów biograficznych (w ujęciu chronologicznym), śledzimy także poszczególne okresy drogi twórczej kompozytora, pisarza muzycznego, dramaturga, reżysera, pedagoga, grafika oraz koncertującego pianisty i organizatora różnych przedsięwzięć artystycznych.
Środkowa część Bliżej twórczości kompozytorskiej i teatralnej poświęcona jest monumentalnej twórczości kompozytorskiej B. Schaeffera (uprawianej w 25. różnych gatunkach muzycznych) oraz twórczości teatralnej. Zatem znajdziemy tu analizy wybranych utworów, z położeniem nacisku przede wszystkim na istotę podjętego przez twórcę problemu, oryginalność jego rozwiązania i znaczenie dla ewolucji współczesnego języka muzycznego, jak również krótkie charakterystyki wybranych sztuk teatralnych.
Podsumowaniem całości jest ostatnia część Fenomen Schaeffera z uwagami syntetycznymi, uwzględniającymi moje najważniejsze wnioski i przemyślenia, m.in. na temat: estetyki muzyki Schaeffera, jego animozji estetycznych i technicznych, jego języka dźwiękowego, tworzywa i środków, harmoniki, rytmiki, instrumentacji, źródeł twórczości oraz indywidualnego stylu. Przybliżam także problematykę, która z punktu widzenia czytelnika mogłaby być interesująca, np.: metody pracy twórczej, technika i rzemiosło, Schaeffer a krytyka muzyczna, mity opinie i nieporozumienia, pośrednicy i adresaci. W końcu poddaję analizie biografię duchową Schaeffera, jego indywidualizm, poglądy na sztukę, problemy psychologii twórczości kompozytorskiej, ewolucję jego „drogi teatralnej” oraz jego etykę i filozofię.
Uzupełnieniem książki są dodatkowe rozdziały, jak: spis kompozycji, dyskografia, publikacje, twórczość teatralna, nagrody, odznaczenia i tytuły, filmy o Bogusławie Schaefferze, bibliografia, wykaz przykładów muzycznych, spis fotografii, indeks osób.
Jadwiga M. Hodor
Jadwiga Maria Hodor – teoretyk muzyki, dr nauk humanistycznych w zakresie filozofii kultury, autorka monografii o B.Schaefferze – wydanej w Glasgow (Boguslaw Schäffer and his music, 1975), hasła o Bogusławie Schaefferze i jego twórczości w Encyklopedii Muzycznej PWM oraz licznych artykułów, esejów, recenzji poświęconych muzyce współczesnej, komentarzy do utworów i sztuk teatralnych Schaeffera (publikowanych m. in. w: Forum Musicum, Miesięczniku Literackim, Życiu Literackim, Kulturze, Ruchu Muzycznym, Dysonansach, programach koncertowych i teatralnych), pedagog (kierowniczka Sekcji Teorii w ZPSM im. M. Karłowicza w Krakowie w latach: 1982-92; nauczyciel dyplomowany od 1.08.2001), konsultant metodyczny Centrum Edukacji Artystycznej od 1995, ekspert Ministerstwa Edukacji Narodowej w latach: 2001 – 2011, autorka Materiałów do Kształcenia słuchu: Od interwału do melodii atonalnej, autorka całościowego programu badania poziomu nauczania kształcenia słuchu w szkołach muzycznych I stopnia i w szkołach muzycznych II stopnia, pomysłodawczyni, organizatorka i przewodnicząca jury w Ogólnopolskim Konkursie Czytania Nut Głosem dla uczniów szkół muzycznych II stopnia oraz w Regionalnych Konkursach: Kształcenia Słuchu i Czytania Nut Głosem dla uczniów szkół muzycznych I i II stopnia (odbywających się corocznie od 2001 r.). Od roku 1975 prowadzi lekcje otwarte (również międzyszkolne), konferencje metodyczne oraz warsztaty z kształcenia słuchu w: Krakowie, Kielcach, Tarnowie, Nowym Sączu, Nowym Targu, Krzeszowicach, Pińczowie, Czasławiu, Wieliczce – poświęcone wybranej tematyce (m. in.: Wokół idiomatyki harmonicznej, Od interwału do melodii atonalnej, Kształcenie pamięci muzycznej oraz umiejętności zapisywania muzycznych dyktand, Rytmika w centrum uwagi /pokaz różnych ćwiczeń/, Kształcenie wyobraźni muzycznej na wybranych ćwiczeniach, Problematyka rytmiczna: różne odmiany synkopy na przykładach z literatury muzycznej). Organizuje i także prowadzi audycje, koncerty szkolne i pozaszkolne, wygłasza prelekcje, wykłady, w ramach konferencji i sympozjów naukowych, festiwali teatralnych.
Na zdjęciach: Jadwiga Hodor, Krzysztof Klima, Karol Badyna, Marek Wilk, Andrzej Chłapecki.
Fortepian Bogusława Schaeffera wraz z innymi sprzętami został podarowany przez Piotra Schaeffera, syna kompozytora, Fundacji Inwestuj w Kulturę im. Marka Jędrzejczyka z przeznaczeniem na stałą ekspozycję twórczości jego ojca w Zespole Państwowych Szkół Muzycznych im. M. Karłowicza w Krakowie – Nowej Hucie. Na zdjęciach: dr Krzysztof Kostrzewa z Komitetu Obywatelskiego Pamięci o B.S. w mieszkaniu B.Schaeffera, popiersie Mieczysława Karłowicza w Zespole Państwowych Szkół Muzycznych, ceramiczny fasada na ścianie sali koncertowej.
